Breiter Ernest Teodor (1865–1935), publicysta i parlamentarzysta. Ur. 22 X w Dawidowie pod Lwowem, syn Wacława, przedsiębiorcy robót kolejowych. Ukończył gimnazjum we Lwowie. Studja filozoficzno-historyczne odbywał na uniwersytetach we Lwowie, Krakowie, Wiedniu i in. W r. 1889 umieścił w krakowskim »Przeglądzie Powszechnym« szkic historyczny pt. Bartosz z Wissemburga, a następnie wydał broszurę o Władysławie ks. Opolskim. Zamierzał poświęcić się pracy nauczycielskiej, lecz, natrafiwszy na pewne trudności, przerzucił się do polityki. Wydał kilka broszur politycznych. Założył w r. 1895 we Lwowie tygodnik »Monitor«, w którym występował jako obrońca pokrzywdzonych i cenzor moralności publicznej. Piętnował rzeczywiste lub urojone nadużycia władz i osób prywatnych. Podnosząc w sposób bezwzględny zarzuty przeciwko osobistościom wpływowym i stojącym wysoko w hierarchji duchownej lub świeckiej, zyskał sobie dużą popularność wśród części ludności Lwowa i gmin podmiejskich i otrzymał mandat poselski. Zarazem jednak przejaskrawianie faktów, nieliczenie się z prawdą, wkraczanie w stosunki domowe i rodzinne, potwarze, rzucane na poważane osobistości, przysporzyły mu wielu nieprzyjaciół. Był przedmiotem licznych awantur, skarg, tudzież wyroków sądowych, o ile mu nietykalność poselska nie zapewniała bezkarności. Zarzucano mu też publicznie, przytaczając dowody, uprawianie szantażu. Zasiadał w parlamencie austrjackim od r. 1900 aż do wojny światowej. Poddawał tam stosunki w Galicji i postępowanie władz krajowych namiętnej krytyce. Nie należał do żadnej partji politycznej, lecz nazwał się »niezależnym« socjalistą. Z przewódcami polskiej partji socjalistycznej, m. in. z Ign. Daszyńskim, miał ostre starcia. Z okazji napaści na ministra Grabińskiego miał zatarg z prezydentem Izby poselskiej, Pattai’em, przyczem sekundanci Pattaia, posłowie parlamentarni, uznali B-era niezdolnego do dania satysfakcji honorowej, a parlamentarny sąd honorowy, do którego się B. odwołał, uznał wyrokiem z 15 XII 1910 stanowisko tych sekundantów za uzasadnione. Wybrany w roku następnym ponownie posłem z miasta Lwowa, nie odgrywał już jednak B. w parlamencie żadnej roli. W r. 1915 wywieziony został przez Rosjan ze Lwowa jako gorliwy zwolennik Austrji i umieszczony w Kijowie. Tu rozwinął dodatnią działalność celem ulżenia doli jeńców austrjackich i uchodźców z Galicji. Powróciwszy do Lwowa, został mianowany podczas walk, jakie się toczyły pomiędzy Polakami a Ukraińcami, przez rząd ukraiński przedstawicielem Polaków przy tym rządzie. Po odebraniu Galicji wschodniej przez wojska polskie schronił się, wraz z innymi członkami rządu Petruszewycza, do Wiednia. Po zlikwidowaniu przedstawicielstwa ukraińskiego w Austrji trudnił się handlem w tem mieście. Umarł tam w niedostatku 17 XI 1935 r.

Das oesterreichische Abgeordnetenhaus, Wiedeń 1911, 433; Estreicher, Lata 1881–1900, I 182, 183; Wyrok sądu pow. lwow. U II 6646/98 i in.; Dąbrowski W., List otwarty do p. E. T. Breitera, Lw. 1899; Daniluk L., Memorjał do posłów parlamen. austr., Lw. 1903; Brandowski S., Ernst Breiter, Biographische Skizze, Lw. 1910. Liczne wzmianki w prasie; do charakterystycznych należały: »Kurjer Lwowski« z 6 IX 1901, nr 247; »Słowo Polskie«, Lw. 15 V 1910, nr 223; »Czas«, Kr. 17 XII 1910, nr 574; »Herold Polski«, Lw. 24 XII 1910, nr 61; »Głos Narodu« Kr. 4 XII 1935, nr 332; „Biul. Pol.-Ukraiński” R. 4: 1935 nr 48 s. 502.

Zygmunt Lasocki